Het kroonjuweel onder beton

Nederland beschikte over een uniek strategisch voordeel: het Groningenveld, met 2.800 miljard m³ aan aardgas – een van de grootste gasvelden ter wereld. Decennialang voorzag het niet alleen in onze eigen behoefte, maar fungeerde het ook als buffer voor heel Noordwest-Europa. De baten vloeiden naar de staatskas, de levering was betrouwbaar, en de prijs was stabiel.

In plaats van dit kroonjuweel te koesteren als strategische reserve, hebben we ervoor gekozen de productie versneld af te bouwen, onder druk van publieke opinie en politieke korte-termijndruk. Wat resteert is een gat in de eigen energievoorziening dat we nu opvullen met dure import uit landen waar we geen enkele controle over hebben.

Van eigen bodem naar geopolitiek steekspel

De boycot van Russisch gas was een moreel en politiek besluit, maar de consequentie is dat we onze energieafhankelijkheid hebben verlegd van één pijplijn (betrouwbaar, voorspelbaar) naar een mondiale spotmarkt met scheepsladingen LNG. We zijn nu afhankelijk van:

• VS: Amerikaans beleid dat met iedere verkiezing kan kantelen. LNG-export is geen strategische dienst, maar een handelswaar die verdwijnt naar de hoogste bieder.
• Qatar: Een monarchie met eigen geopolitieke belangen, 5.000 km verderop, bereikbaar via zeeroutes die door instabiele regio's lopen.

Dit is geen hypothetisch scenario. Het is een reëel risico dat we willens en wetens accepteren, zonder dat er een plan B ligt. De strategische autonomie die we met Groningen hadden, hebben we ingeruild voor kwetsbaarheid op wereldschaal.

Het onbetrouwbare alternatief: zon en wind

Terwijl we de fossiele zekerheden afbouwen, bouwen we een nieuw energiesysteem op dat fundamenteel onbetrouwbaar is. Zon en wind leveren wanneer het waait en schijnt, niet wanneer we het nodig hebben. De cijfers liegen niet:

De consequentie? We bouwen een tweede energiesysteem naast het eerste: een reparatie-systeem van netverzwaring, opslag, backup-centrales en congestiemanagement. De kosten lopen uit de hand.

Subsidies die het probleem verergeren

Het beleid subsidieert niet alleen de opwek, maar ook de apparaten die het net verder belasten:

• Warmtepompen: Draaien bijna continu, vooral in de winterpiek. In 2030 zullen ze naar verwachting 25% van het piekvermogen opsouperen – precies wanneer wind en zon minimaal zijn.
• Elektrische auto's: Laden tegelijkertijd in de avonduren, precies wanneer de avondpiek al hoog is. Zonder slimme sturing creëren we een nieuwe piek bovenop de bestaande.

We subsidiëren dus de vraag naar een product dat we niet kunnen leveren, en verzwaren het net om de eigen gecreëerde problemen op te lossen. Dit is geen energietransitie, dit is een perpetuum mobile van subsidie en netverzwaring.

Netcongestie: het systeem knielt

De gevolgen zijn inmiddels overal zichtbaar:

• Wachttijden voor netaansluitingen: 5 tot 10 jaar in delen van Nederland
• Terugleverheffingen: Zonnepaneeleigenaren worden gestraft voor teruglevering
• Afschakelen: Wind- en zonneparken moeten worden stilgelegd bij overproductie

Netbeheerders investeren €60 miljard in netverzwaring tot 2030. Dit zijn geen productieve investeringen die de economie versterken; het zijn kosten om eigen beleidsfouten te repareren. Die kosten worden verwerkt in de nettarieven en dus de energierekening van huishoudens en bedrijven.

Exploderende lasten voor burgers en bedrijven

De energierekening is in vier jaar tijd verdubbeld, maar de werkelijke kosten zitten in de vaste lasten en energiebelastungen. Netbeheerkosten stijgen explosief:

De conclusie: beleid haaks op betrouwbaarheid en betaalbaarheid

Het huidige beleid scoopt op drie kerncriteria:

• Betrouwbaarheid: We ruilen een voorspelbaar systeem (gas uit Groningen) in voor een onvoorspelbaar systeem (weersafhankelijk, geopolitiek kwetsbaar).
• Betaalbaarheid: We subsidiëren zowel de productie als de problemen, en leggen de rekening bij burgers en bedrijven via exploderende nettarieven.
• Strategische autonomie: We zijn van energieleverancier voor Noordwest-Europa geworden tot afhankelijke importeur aan het einde van een kwetsbare logistieke keten.

Wat dan wél?

Een realistisch alternatief begint bij erkenning van de fysica en geopolitiek:

1. Strategische reserve Groningen – niet als productieveld, maar als stille reserve voor echte noodsituaties. Laat het gas in de grond, maar hou de infrastructuur operationeel.
2. Diversificatie met verstand – niet alle eieren in LNG-mand, maar combinatie van pijplijn-gas (Noorwegen), LNG (VS/Qatar) én eigen duurzame productie.
3. Opslag als eerste prioriteit – voordat we meer zon en wind plaatsen, moet de opslagcapaciteit er zijn (batterijen, waterstof, pompaccumulatie). Anders blijft het systeem fundamenteel onbetrouwbaar.
4. Slimme aansturing verplichten – geen subsidie voor warmtepomp of laadpaal zonder verplichting tot vraagsturing en ontzien van piekmomenten.
5. Kostentoedeling herzien – netverzwaring is een maatschappelijke opgave, geen bedrijfsrisico voor individuele gebruikers. Verdeel de kosten naar draagkracht.